Erməni terror yuvaları - Qımdatxanalar
1905-1906-cы иллярин ермяни-мцсялман давасынын ясас мягамлярыны гялямя алмыш М.М.Няввабын ясярляриндя диггят чякян ясас мягамлардан бири ермяни гымдатханалары иля баьлыдыр. Мцасир ермяни террор тяшкилатларынын яcдады сайыла билян гымдатханалар юнcя Османлы дювлятиндя йарадылмышдыр. Сонралар бу гулдур тяшкилатлары Русийа шящярляриндя дя гол-ганад ачды. Тцрк мцллятиня гаршы йарадылмыш бу мяркязляря зийалылар, сяняткарлар, таcирляр, эянcляр вя ермяни иcмасынын башга нцмайяндяляри cялб олунурду. Османлы вя Азярбайcан тцркляриня гаршы тяблиьатда, тяхрибатда, суи-гясдя, еляcя дя, силащлы тоггушмаларда истифадя етмяк цчцн лазыми щярби сурсатын , чар мямур вя забитляринин рцшвятля яля кечирилмяси мягсяди иля варлы ермяни тябягяляриндян пул топламаг гымдатларын ясас вязифяляриндян бири иди. М.М.Нявваб йазыр ки, бу гымдатларын иcмасынын мцшавиряси беля гярар гябул етмишдир: «Щяр бир иш сащиби гымдатханалара пул вермялидир. Гымдатханадаn щямин гярара ясасян ермяни иш сащибляриня мяктублар эюндяриб онларын гымдатханайа эюстярилян мябляьдя пул верилмясини тяляб едирдиляр. Ермяни иш сащиби мяктубун тялябиня ямял етмядикдя она гымдатханадан икинcи дяфя еланнамя йазылырды. Яэяр йеня щямин шяхс пул вермякдян имтина едярдися, цчцнcц дяфя ону щядяляйирдиляр. Бу дяфя дя тялябя ямял етмядикдя гымдатлар щямин шяхсин юлдцрцлмяси цчцн бир вя йа ики няфяр тяйин едирдиляр. Щямин шяхсляр ися нязярдя тутулмуш адамы юлдцрцб эизлянирдиляр. Щеч кяс билмирди ки, бу cинайяти ким етди вя щара эетди. Яэяр cаниляри билян вя таныйан олса да, cцрят едиб щеч кяся дейя билмязди. Чцнки, кимся cанини ифша етмяйя cящд эюстярся иди онун юзц дя гымдатхана гулдурларынын суи-гясдиня мяруз галарды. Хцсуси иля гейд етмяк лазымдыр ки, ермяни гымдатларына, онларын халгымыза гаршы тюрятдийи ганлы cинайятляря, гырьынлара «xейир-дуа» верян йерли ермяни килсяляри вя кился хадимляри олмушлар. Щямин дювдя ермяни килсяляри гымдатлары силащландыран щярби сурсат cяббяханасына чеврилмишдир. Бу ишдя ермяни килсясиня цмуми рящбярлийи ися Ечмиядзин килсяси едирди. Щятта мящшур рус дипломаты, эенерал Майевски бу мцнасибятля йазырды: «Ермяни дин хадимляри щаггында бир нечя сюз демяк истяйирям. Онларын дини фяалиййяти олдугcа cцзидир. Ермяни дин хадимляринин фяалиййяти «Аллащ кяламыны» чатдырмагдан чох мцсялманларла хиристианлар арасында нифагы гызышдырмагдан ибарятдир».
Anar Elmanoğlu
